NA LANG AFHOUDEN EN TEGENWERKEN VANAF 1995 DOOR BINNENLANDSE ZAKEN: HET NEDERSAKSISCH MOET NU ONDER DEEL III VAN HET EUROPEES HANDVEST VOOR REGIONALE TALEN OF TALEN VAN MINDERHEDEN – INGESTELD DOOR DE RAAD VAN EUROPA (RvE)

Wij pleitbezorgers hebben inmiddels meer dan dertig jaar gestreden om onze taal het Nedersaksisch naast de verkregen Deel II- status ook de Deel III-status te doen geven. Het gaat om het tekenen van 35 (sub)paragrafen – of meer – zoals ook bij het Fries en Papiaments is gebeurd. BZK-ambtenaren, ministers en staatssecretarissen gaven niet thuis. We vertegenwoordigen toch  een heel belangrijke Europese taal. En bovendien, het Nedersaksisch is de grootste regionale taal in Nederland (CBS). 

Deel II geldt als opstap tot Deel III. Wat brengt ons Deel III dan aan voordelen? Dat zijn:

–        de verplichte, structurele plaats voor het onderwijs in het Nedersakisch, met inbegrip van doorlopende leerlijnen. Daaraan is overduidelijk behoefte: zulk onderwijs garandeert de taaloverdracht naar jongere generaties en daar is het om is begonnen. Ouderen voelen zich bovendien gesterkt in het gebruik. In de 8^ste rapportage van BiZa voor de RvE wordt gezegd: ‘In het zevende evaluatierapport riep COMEX ook de Nederlandse regering op om een strategie voor te bereiden om het onderwijs in en over het Nedersaksisch als vak op alle niveaus te garanderen.‘ (Dit is nog niet gebeurd. BiZa zegt dat er wel aandacht en bewustwording komt door de nieuwe kerndoelen Nederlands. Dat is mooi, maar het gaat juist om het structureel  leren van het Nedersaksisch – door verplichte taaloverdracht. En die overdracht garandeert juist Deel III    

–        een gegarandeerd vrij gebruik van de taal ook buiten de informele sfeer; onder Deel III kan het vrij spreken en schrijven in een domein als het bestuurlijk verkeer niet worden belemmerd. Dat gebeurt nu wel onder Deel II, namelijk door de AWB 

–        de moedertaal van velen krijgt een volwaardige plaats in de samenleving, wordt veel meer zichtbaar (denk aan bijvoorbeeld plaatsnaamborden); in haar 8^ste rapportage zegt BiZa dat er door verschil in deel II c.q. deel III-status verschil kan bestaan in inzet van middelen. Dat is juist. De oplossing is het verkrijgen van Deel III. Voor het Stellingwerfs Nedersaksisch geldt dan bijvoordeeld verplicht onderwijs net als voor het Fries (N.B.: het gaat om dezelfde provincie!)

–        het Nedersaksisch raakt onder Deel III het imago en de identiteit kwijt van een gemankeerde taal en geldt geheel als een volwaardige taal, net als de andere Deel III-talen in Europa

–        de identiteit van de regio wordt versterkt door het vrij gebruik in diverse domeinen

–        de deelnemende overheden krijgen duidelijkheid over welk type beleid zij hebben te voeren: dit conform de beginselen en principes van het Handvest en volgens de paragrafen die Nederland ondertekent 

De verkeerde afslag van 1996 moet gecorrigeerd. Want:

–       al in 1996 implementeerde Nederland het Handvest. Het Nedersaksisch kreeg echter alleen de Deel II-status. Verzoeken om Deel III zouden nader worden bekeken. Ook zou men in overleg treden met de regionale en desbetreffende lokale overheden. De verzoeken werden steeds afgewezen, al is de normale weg van het Handvest dat men zowel Deel II als Deel III toepast.

–       de bijbehorende Goedkeuringswet (1996) stelt, kort gezegd, dat ieder de wet naar behoren moet uitvoeren. Dat gebeurde echter niet: het Nedersaksisch had al lang de Deel III-status moeten hebben, maar er werden door BZK keer op keer bezwaren naar voren gebracht – die niet pasten bij de officiële uitleg van het Handvest

–       inmiddels is als alternatief voor het Handvest-deel III het zogeheten convenant Nedersaksisch ingesteld (2018). In dat kader wordt wel regelmatig overlegd, maar het convenant blijkt in de praktijk geen serieus alternatief voor Deel III te zijn. 

–       inmiddels worden diverse voorzieningen aan het Nedersaksisch ontzegd, ‘want geen Deel III-status’. Zo wordt de bekostiging van een bachelor Nedersaksisch tot nu toe afgewezen. Het Fries kreeg die wel, want het is wel Deel III-taal, zie ook de recente rapportage. Verder is het niet mogelijk subsidies te ontvangen van het Fonds Letteren ‘want geen Deel III-status’. Ook volgde er nog steeds geen aanpassing van de AWB zodat het Nedersaksisch nog steeds niet vrij gebruikt kan worden in bestuurlijk verkeer. Bovendien ziet men het onderwijs in het Nedersaksisch niet als verplicht (‘want geen Deel III’). Overigens is men ook zonder Deel III verplicht om onderwijsvoorzieningen te treffen, maar dat gebeurt onvoldoende; met name wordt er geen structureel onderwijs in de taal zelf gegeven  

–       volgens het Handvest en de formele uitleg ervan vindt normaal gesproken erkenning plaats onder zowel Deel II als Deel III. Een staat kan een taal alleen buiten de werking van Deel III houden als er een gegronde reden voor is, maar die mag niet in strijd zijn met de doelstellingen en principes als verwoord in Artikel 7, lid 1. Die tekst is hierna opgenomen onder ‘Schema 2’. In dat licht bezien zijn alle ‘argumenten tegen’ die BZK heeft uitgesproken irrelevant, want in strijd met het geciteerde lid 1; in strijd daarbij ook met de Goedkeuringswet.  

–       eerdere rapporten (Koesteren van een cultureel erfgoed, Nedersaksisch waar het kan) lieten duidelijk zien dat Deel III heel goed toegepast kan worden. Het ministerie van BZK hield echter vast aan het standpunt dat er eerst voldoende beleid moest zijn. Dat is echter geen Handvest-criterium: je kunt wel degelijk Deel III van toepassing verklaren zonder dat meteen voor alle onderschreven punten voldoende beleid bestaat. De praktijk in andere landen heeft dat de afgelopen dertig jaar ook uitgewezen. Het Handvest is een groeimodel: de RvE adviseert en rapporteert aan de staat waar verbetering nodig is.

–       inmiddels heeft ook het Papiaments van Bonaire de Deel III-status, net als het Fries, en blijft ons Nedersaksisch als het ware een gemankeerde taal. Het hoort nu niet bij de 126 regionale talen die zowel onder Deel 2 als onder Deel 3 erkend zijn, maar 

– met ook het Limburgs – wel bij de 19 talen die erg achtergesteld zijn. Dit valt de Nederlandse overheid ernstig aan te rekenen. 

Techniek Deel III: toelichting

Deel III verbijzondert in een groot aantal paragrafen het te nemen taalbeleid zoals dat in algemene termen in Deel II is verwoord. Deel III geldt dus als scherper omschreven, waarbij in een aantal paragrafen ook graden van intensivering zijn opgenomen – waaruit de staat kan kiezen. Toepassing van Deel III maakt het taalbeleid nauwkeuriger en meetbaarder geformueerd, waardoor toepassing van het Handvest effectvoller is. 

De staat moet tenminste 35 paragrafen onderschrijven en dus toepassen, dit volgens een keuzemenu. Eenmaal ondertekend, dan geldt de status Deel III. De keuzes zijn voor het Nedersaksisch al een aantal keren gemaakt in de vorm van voorstellen, onder meer in het rapport Nedersakissch waar het kan van M. Herweijer & J.J. Jans. Ook in een recent WB-NSC-rapport is een voorstel tot een keuze getoond. Die is hierna weergegeven onder Schema 1.

Tegenwerkingen ultrakort samengevat

Toepassing van Deel III  op het Nedersaksisch is, zo is inmiddels gebleken, bewust tegengehouden, en dat al dertig jaar. Op welke wijze dat gebeurde blijkt uit het rapport Nedersaksisch en Limburgs onder Deel III van het Eurpees Handvest (…), een recente uitgave van WB-NSC (2025). Het rapport kwam tot stand mede door gebruikmaking van WOO-geopenbaarde stukken. Uit die stukken blijkt onder meer dat een ambtenaar vond dat Nederland te klein is voor meer talen. Dus geen Deel III toepassen, was het advies. Andere ambtenaren vonden dat een bewindspersoon bijna te toegeeflijk was geweest naar de regio toe, ze hadden alle moeite moeten doen om dat weer terug te draaien. Dat heet tegenhouden. Toen het rapport Nedersaksisch waar het kan van M. Herweijer en J.J. Jans klaar was, volgde een ambtelijke departementale toets. Ambtelijk probeerde men overduidelijk het werk van Herweijer en Jans te ondergraven. Dat lukte: de minister wees af. Herweijer gaf overigens een helder en scherp weerwoord, maar dat werd genegeerd. 

Op zeker moment gaf een BZK-ambtenaar het advies dat er goede redenen waren om niet tot erkenning over te gaan, maar die redenen kon de minister volgens deze medewerker niet met de bestuurders in de regio delen. Een en al geheimzinnigheid dus – dit kan toch zo niet blijven. Hoe ook: de konklusie is duidelijk: BZK wil hoe dan ook niet aan Deel III voor het Nedersaksisch. Voor het Limburgs geldt tot nu toe hetzelfde…

De mensen in de regio willen wel Deel III. Dubbel geldt dat voor de gemeente Oost-Stellingwerf. Friestaligen daar hebben de steun van Deel III en van een wet op het gebruik van het Fries, de autochtone Nedersaksisch-Stellingwerfstaligen moeten het doen met slechts Deel II. Uitermate discriminerend, en zo wordt dat ook gevoeld in Oost-Stellingwerf. Bij wijze van oplossing is al wel gedacht aan een speciaal charter voor Oost- en West-Stellingwerf, een suggestie die ook bij de Raad van Europa werd gehoord. In een beantwoording van Kamervragen geeft de minister aan aandacht te hebben voor de positie van het Stellingwerfs naast het Fries in dezelfde provincie – maar – na meer dan 30 jaar – weet hij niet welke consequenties dat zou hebben voor de overheden en of die dat kunnen dragen. Hoog tijd dat de minister aansturing krijgt vanuit de Kamer.       

Er zijn door het eerdere Kamerlid Eddy van Hijum en enkele van zijn collega’s Kamervragen gesteld bij het uitbrengen van het al genoemde, recente NSC-rapport. Uit de antwoorden halen we het volgende. Nee, Minister Rijkaart had het rapport nog niet tot zich genomen. Maar hij stelde voor de afwegingen in het rapport mee te nemen in het kader van de evaluatie van het zogeheten Convenant Nedersaksisch. Die evaluatie was er inmiddels wel, maar het rapport is niet behandeld.

WAT NU? WIJ VRAGEN OM DEZE DRIE STAPPEN TE ZETTEN:

1. De Tweede Kamer wordt gevraagd om de Minister te verzoeken om het Nedersaksisch, na 30 jaar, nu eindelijk wel te erkennen onder Deel III, op basis van ons voorstel onder Schema 1. De ‘invulling’ is dan vergelijkbaar met die van bijvoorbeeld de deelstaten Sleeswijk Holstein en Niedersachsen – gebieden waarvoor al lang Deel III geldt. Deel III geldt dan ook als de best denkbare ‘kooiconstructie’ om het Nedersaksisch te beschermen. 
2. De Minister brengt de Deel III-bevestiging aan bij de Raad van Europa in Straatsburg – dat is het formele werk.
3. Relevante delen van de overheid en maatschappelijke organisaties worden door het ministerie van BZK in kennis gesteld. De gemankeerde status van onze taal en vele anderen verdwijnt dan, we zullen niet langer structureel achtergesteld zijn. De Nedersaksen en de Rijksoverheid kunnen net zoals dat voor Fries en Papiaments het geval is, relevant beleid ontwikkelen en organisaties kunnen bijvoorbeeld subsidies krijgen voor literaire producties bij het Nederlands Letterenfonds. Net als voor het Fries kan op financiering worden gerekend van een te starten bacheloropleiding Nedersaksisch. Een wet als de AWB zal moeten worden aangepast: het gebruik van beschermde talen in het bestuurlijk verkeer moet immers zo vrij mogeijk zijn, en dat is het nu nog niet: men moet in de huidige situatie eerst door ambtelijke hoepels. Voor Fries en Papiaments op Bonaire is gebruikmaking wel vrij, want Deel III is in die gevallen van toepassing.

Wij sluiten af. BZK heeft dertig jaar lang afgehouden en tegengewerkt. Waartoe juist vanuit het Handvest geredeneerd geen enkele serieuze aanleiding bestaat. Dit moet natuurlijk andersom. BZK moet aan de slag:  a. Deel III toepassen voor het Nedersaksisch en aanbrengen bij de Raad van Europa, en b. Samen met de regio’s moet zoveel mogelijk ondersteuning worden geven in alle relevante domeinen, zoals onderwijs, media, bestuurlijk verkeer. 

Schema 1

Bij aanneming volgens ons voorstel hieronder komt het Nedersaksisch op het Handvestniveau waar het gewoon recht op heeft, Deel  III dus, net als het Nederduits in bijvoorbeeld de deelstaten Sleeswijk-Holstein en Nedersaksisch. Wat houden deze gekozen paragrafen in? Dat kan men nagaan in het Handvest, te vinden op https://www.coe.int/en/web/european-charter-regional-or-minority-languages/text-of-the-charter. De Nederlandse versie staat hier: https://rm.coe.int/CoERMPublicCommonSearchServices/DisplayDCTMContent?documentId=09000016806d3586

Eén voorbeeld. In het zevende evaluatierapport van de RvE riep de Commissie van Deskundigen  (COMEX) de Nederlandse regering op om een strategie voor te bereiden om het onderwijs in en over het Nedersaksisch als vak op alle niveaus te garanderen binnen het onderwijs. Dat past onder de opties die hierna genoemd zijn onder Artikel 8.

ARTIKEL 8 ONDERWIJS NEDERSAKSISCH  NL

1a iv

1b iii

1c iv

1d iv

1e ii

1f ii

ARTIKEL 9 RECHTERLIJKE AUTORITEITEN NEDERSAKSISCH NL

1a ii, iii

1 b ii, iii

1c ii, iii

2a

ARTIKEL 10 BESTUURLIJKE AUTORITEITEN EN OPENBARE DIENSTEN NEDERSAKSISCH NL

2a  aanpassing AWB nodig

2b

2c

2d

2e

2f

5

ARTIKEL 11 MEDIA NEDERSAKSISCH NL

1b ii

1c ii

1d

1e ii

2

3

ARTIKEL 12 CULTURELE AKTIVITEITEN EN VOORZIENINGEN NEDERSAKSISCH NL

1a

1c

1d

1e

1f

1g

1h

ARTIKEL 13 ECONOMISCH EN SOCIAAL LEVEN NEDERSAKSISCH NL

1c

1d

2b

2c

ARTIKEL 14 GRENSOVERSCRIJDENDE UITWISSELINGEN NEDERSAKSISCH NL

a

b

Schema 2. Artikel 7 Lid 1 uit het formeel toegepaste Deel 2 van het Handvest[aan Deel 2 moet men voldoen]

Artikel 7 Lid 1. Doelstellingen en beginselen 

1. De Partijen baseren hun beleid, wetgeving en praktijk ten aanzien van regionale talen of

talen van minderheden in de gebieden waar deze talen worden gebruikt en

overeenkomstig de situatie van elke taal, op de volgende doelstellingen en beginselen:

a. de erkenning van de regionale talen of talen van minderheden als uiting van culturele

rijkdom;

b. de eerbiediging van het geografisch gebied van elke regionale taal of taal van een

minderheid ten einde te verzekeren dat bestaande of nieuwe bestuurlijke indelingen

geen belemmering vormen voor de bevordering van de desbetreffende regionale taal

of taal van een minderheid;

c. de noodzaak van vastberaden optreden ter bevordering van regionale talen of talen

van een minderheid ten einde deze te beschermen;

d. de vergemakkelijking en/of aanmoediging van het gebruik van regionale talen of talen

van minderheden, in gesproken en geschreven vorm, in het openbare en het

particuliere leven;

e. de instandhouding en ontwikkeling van banden, op de door dit Handvest bestreken

terreinen, tussen groepen die een regionale taal of taal van een minderheid gebruiken

en andere groepen in de Staat die een taal spreken die in identieke of soortgelijke

vorm wordt gebruikt, alsmede de totstandkoming van culturele betrekkingen met

andere groepen in de Staat die andere talen gebruiken;

f. het voorzien in passende vormen en middelen voor het onderwijs in en de bestudering

van regionale talen of talen van minderheden op alle daarvoor in aanmerking

komende onderwijsniveaus;

g. het verschaffen van voorzieningen om degenen die een regionale taal of taal van een

minderheid niet spreken en die wonen in het gebied waar deze wordt gebruikt, in staat

te stellen deze taal te leren indien zij dit wensen;

h. de bevordering van studie en onderzoek van regionale talen of talen van minderheden

aan universiteiten of gelijkwaardige instellingen;

i. de bevordering van passende soorten internationale uitwisselingen, op de door dit

Handvest bestreken terreinen, voor regionale talen of talen van minderheden die in

identieke of soortgelijke vorm worden gebruikt in twee of meer Staten.

In 2027 vinden de Provinciale Statenverkiezingen plaats. Ook in het gebied waar het Nedersaksisch voor velen de moedertaal is.

Daarom zijn hieronder twee brieven te lezen die naar de fracties zijn verzonden. Er zijn twee verschillende brieven opgesteld, omdat er een speciale brief is voor de politici in Friesland. Voor hen zijn vier maatregelen geformuleerd om het Nedersaksisch te beschermen. Voor de overige provincies zijn dat er drie.

De brieven treft u hieronder aan.

                                                                                                                                              Oosterwolde, 20 oktober 2026

Geachte mevrouw, heer,

Namens het SONT: de Samenwerkende Organisaties in het Nedersaksisch Taalgebied pleiten wij ervoor om het Nedersaksisch op te nemen in uw verkiezingsprogramma.

Het belang

Het Nedersaksisch is de regionale taal die gesproken wordt in Noordoost-Nederland: de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland (Veluwe en Achterhoek), de Stellingwerven in Fryslân, en verder in Flevoland (Urk) en in het Utrechtse Bunschoten – Spakenburg.

Het is de moedertaal van ongeveer driekwart van de inwoners in deze gebieden. De helft van de inwoners spreekt het dagelijks, veelal in de informele sfeer. Het gebruik van de taal met name bij jongeren loopt terug, al is er ook sprake van een opleving als gevolg van popmuziek in de regionale taal.

Het belang van het Nedersaksisch ligt in het feit dat mensen hun gevoelens doorgaans beter onder woorden kunnen brengen in de regionale taal en die als een belangrijk deel van hun identiteit ervaren. De taal is bovendien een culturele verworvenheid met een unieke woordenschat en met bijzondere uitdrukkingen die in levend gebruik moet blijven.

Om de taal in uw provincie te beschermen en te behouden stellen we vier maatregelen voor.

1. Erkenning van het Nedersaksisch onder deel 3 van het Handvest van de Raad van Europa. Daarmee zijn overheden verplicht maatregelen te nemen ten behoeve van de taal. Deze maatregelen worden door de Raad van Europa via visitatie gemonitord. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de gewenste maatregelen. Momenteel is deel 2 van het Handvest van kracht dat alleen een globaal kader biedt en weinig concreet is.
2. Het systematisch aandacht besteden aan het Nedersaksisch en het gebruik van die taal leren in het onderwijs. Dat kan met een zogenaamde doorlopende leerlijn waardoor het Nedersaksisch in het lesprogramma ingebed en verankerd wordt. Inmiddels is in Groningen en Noord-Drenthe een doorlopende leerlijn gestart in het kader van het programma Nij Begun. Op deze wijze wordt de overdracht van de taal naar volgende generaties bevorderd.
3. Het zichtbaar maken van de taal in de openbare ruimte. Met tweetalige plaatsnaamborden wordt duidelijk gemaakt dat de taal hoort bij de gemeente die wordt aangeduid. Dit komt de maatschappelijke status en de acceptatie van de taal ten goede.
4. Opheffing van de achterstelling van het Stellingwerfs bij het Frysk. Het streektaalinstituut moet worden versterkt door werkers op taal- en letterkundig, historisch en onderwijskundig terrein. In alle maatschappelijke domeinen moet het Stellingwerfs dezelfde status en mogelijkheden krijgen als het Frysk. De provincie en gemeenten dienen het Stellingwerfs te behandelen als officiële c.q. semi-officiële taal (zie Rapport van Uitleg Raad van Europa, § 103) en die status samen met het Rijk in wet- en regelgeving en praktijk vast te leggen.   

Wij danken u bij voorbaat voor opneming van het bovenstaande, zo enigszins mogelijk ook in het komende bestuursakkoord van uw provincie.

Met vriendelijke groet, 

Hans Gerritsen, voorzitter (Almelo, OV)

Henk Bloemhoff, secretaris (Oosterwolde / Oosterwoolde, FR)

André Baars, penningmeester (Arnhem / Arnem, GD)

Anne Doornbos, lid (Een / Ein, DR)

Ria Broeze, lid (Wierden, OV)

Paul Seesing, lid (Keijendorp / Keijdarp GD) 

 Oosterwolde, 20 oktober 2026

Geachte mevrouw, heer,

Namens het SONT: de Samenwerkende Organisaties in het Nedersaksisch Taalgebied pleiten wij ervoor om het Nedersaksisch op te nemen in uw verkiezingsprogramma.

Het belang

Het Nedersaksisch is de regionale taal die gesproken wordt in Noordoost-Nederland: de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel, Gelderland (Veluwe en Achterhoek), de Stellingwerven in Fryslân, en verder in Flevoland (Urk) en in het Utrechtse Bunschoten – Spakenburg.

Het is de moedertaal van ongeveer driekwart van de inwoners in deze gebieden. De helft van de inwoners spreekt het dagelijks, veelal in de informele sfeer. Het gebruik van de taal met name bij jongeren loopt terug, al is er ook sprake van een opleving als gevolg van popmuziek in de regionale taal.

Het belang van het Nedersaksisch ligt in het feit dat mensen hun gevoelens doorgaans beter onder woorden kunnen brengen in de regionale taal en die als een belangrijk deel van hun identiteit ervaren. De taal is bovendien een culturele verworvenheid met een unieke woordenschat en met bijzondere uitdrukkingen die in levend gebruik moet blijven.

Om de taal te beschermen en te behouden stellen we drie maatregelen voor.

1. Erkenning van het Nedersaksisch onder deel 3 van het Handvest van de Raad van Europa. Daarmee zijn overheden verplicht maatregelen te nemen ten behoeve van de taal. Deze maatregelen worden door de Raad van Europa via visitatie gemonitord. De lidstaten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de gewenste maatregelen. Momenteel is deel 2 van het Handvest van kracht dat alleen een globaal kader biedt en weinig concreet is.
2. Het systematisch aandacht besteden aan het Nedersaksisch en het gebruik van die taal leren in het onderwijs. Dat kan met een zogenaamde doorlopende leerlijn waardoor het Nedersaksisch in het lesprogramma ingebed en verankerd wordt. Inmiddels is in Groningen en Noord-Drenthe een doorlopende leerlijn gestart in het kader van het programma Nij Begun. Op deze wijze wordt de overdracht van de taal naar volgende generaties bevorderd.
3. Het zichtbaar maken van de taal in de openbare ruimte. Met tweetalige plaatsnaamborden wordt duidelijk gemaakt dat de taal hoort bij de gemeente die wordt aangeduid. Dit komt de maatschappelijke status en de acceptatie van de taal ten goede.

Wij danken u bij voorbaat voor opneming van het bovenstaande, zo enigszins mogelijk ook in het komende bestuursakkoord van uw provincie.

Met vriendelijke groet, 

Hans Gerritsen, voorzitter (Almelo, OV)

Henk Bloemhoff, secretaris (Oosterwolde / Oosterwoolde, FR)

André Baars, penningmeester (Arnhem / Arnem, GD)

Anne Doornbos, lid (Een / Ein, DR)

Ria Broeze, lid (Wierden, OV)

Paul Seesing, lid (Keijendorp / Keijdarp GD) 

Vermogen SONT per 1-1-2023

Bankrekening	€ 1.708,94
Bankspaarrekening	€ 138,73
Totaal	€ 1.847,67

Uitgaven en Inkomsten 2023

Uitgave 2023	Bedrag	Inkomsten 2023	Bedrag
Vergaderkosten/zaalhuur	€ 312,38	Rente	€ 12,68
Portokosten	€ 9,60	Contributie leden	€ 1.125,00
Bankkosten	€ 233,29	Giften	€ 140,16
Lidmaatschap EBLT	€ 100,00
Reiskosten	€ 140,16
Totaal	€ 795,43	Totaal	€ 1.277,84

Verlies/Winst en Vermogen per 31-12-2023

Verlies/Winst boekjaar	€ 482,41
Bankrekening	€ 178,67
Bankspaarrekening	€ 2.151,42
Totaal Vermogen 31-12-2023	€ 2.330,08

JAARREKENING IN VERGADERING BESTUUR D.D.  1 juli 2024 GOEDGEKEURD. 

SONT is een AMBI instelling sinds 1-1-2020.  

Giften zijn welkom zodat het werk om het Nedersaksisch levend te houden voortgezet kan worden.  

Giften kunt u overmaken op bankrek nr. NL55 INGB 0003 8540 04 t.n.v. Stichting Sont

Almelo / Oosterwoolde, 10 juni 2024

Achte leden van Perveensiaole Staoten van Frieslaand,

Wi’j hebben mit grote ongerusthied kennis neumen van twie veurneumen maotregels die bi’j et eventuele deurvoeren grote schae doen zullen an et Stellingwarfs, onderdiel van et Nedersaksisch dat in Noordoost-Nederlaand praot wodt, liekas in grote patten van Duutslaand. Wi’j doen een beroep op jow om invloed uut te oefenen om de veurstellen te wiezigen. Wi’j reageren as SONT, de Streektaelorgenisaosies in et Nedersaksisch Taelgebied. Et gaot om twie veurstellen.

De maotregel om de subsidie veur de Stellingwarver Schrieversronte struktureel veur een zesde te kotten – de helte van de perveensiaole bi’jdrege dislange – hoolt in dat die instelling vule minder slagkracht hoolt om projekten te ontwikkelen of om die te ondersteunen. Dat wiels daor toch slim verlet van is, beslist ok in verbaand mit de naodrokkelike weens om de Nedersaksische tael over te dregen op jongere generaosies. D’r bin dan misschien wel incidentele middels beschikber veur et Stellingwarfs, mar die kuj’ allienig verkriegen mit, per projekt, een professionele anvraoge. Kotting op de strukturele subsidie van de SSR verzwakt juust et vermogen om foonsen te verwarven. Binnen et budget van de SSR moet ja ommes ok veul aander wark daon wodden.

Et vaalt niet te begriepen dat de Perveensie bezunigen wil op de subsidie en toegelieke mit-ondertekener is van et Konvenaant Nedersaksisch (oktober 2018), waorbi’j inspanningsverplichtings angaon binnen. Hoe kan de Perveensie tot disse keuze kommen wezen: halvering subsidie op een officiële regionaole tael? Et is butengewoon pienlik om te zien dat d’r een grote onbelaans is tussen de investerings in et Frysk en die in et Stellingwarfs.

Et is et veurnemen van et perveensiaol bestuur om onderwies in et Frysk verplicht te stellen in de gemiente Oost-Stellingwarf. Mar et zol juust veur de haand liggen om dat gebied vri’j te holen en geef d’r roem onderwies in et Stellingwarfs. Dat is omdat et gebied van ooldsher Stellingwarfs Nedersaksisch-taelig is, ok al bin d’r now inkelde dörpen veural Friestaelig. Et Frysk verplicht stellen in gebieden die van ooldsher Stellingswarfstaelig binnen, zoks heurt niet. Op die meniere wodt veurbi’jgaon an de sociaol-kulturele identiteit van de gemiente en an de belangen van de inwoners. Die zollen juust diend wezen mit onderwies in et Stellingwarfs. De verfriesing van oorspronkelik Saksische gebieden kan gien doelstelling wezen van de wet op et Frysk. Dat liekt op oneigenlik gebruuk van de wet. Et zol de perveensie Fryslân sieren de taelkundige riekdom van de perveensie recht te doen deur et Stellingwarfs te bescharmen, evenweerdig an en op dezelde meniere as et Fries. Now liekt et omgekeerde et geval.

We bin alarmeerd deur de veurnemens. In plaets van een beleid te voeren waorbi’j de kulturele diversiteit uutdreugen en verstarkt wodt, is d’r een beweging in et veurneumen beleid om et Stellingwarfs / Nedersaksisch weeromme te drokken of te verdringen. 

Wi’j maeken dus eernstig bezwaor tegen de halvering van et perveensiaol subsidie en tegen et toepassen van de wet gebruuk Fries op de gemiente Oost-Stellingwarf. Wi’j raoden en verzuken perveensiaole staoten dringend: verlien ontheffing an Oost-Stellingwarf en laot in de wet de gemiente numen bi’j et niet-Friestaelige gebied in Frieslaand, krek as de gemiente West-Stellingwarf.

Mit vrundelike groet,

Uut naeme van et SONT (Streektaelorgenisaosies in et Nedersaksisch Taelgebied).

Hans Gerritsen, veurzitter, Almelo (OV)

Henk Bloemhoff, siktaoris, Oosterwolde / Oosterwoolde (FR)

André Baars, ponghoolder, Arnhem (GD)

Annet Westerdijk, vice-veurzitter, Zwolle (OV)

Anne Doornbos, lid, Een / Ein (DR)

Ria Broeze, lid, Hoge Hexel (OV)

Paul Seesing, lid, Keijenborg / Keijdarp (GD)

Voor elk doel hierna voert SONT een lobby. Bij overheden, bij politieke partijen, in de media, in het publieke debat. SONT vraagt ieders inzet en steun.

1. Wij verzoeken de Nedersaksische overheden de toepassing van deel III van het Europees handvest voor regionale talen of talen van minderheden opnieuw bij de minister aan te vragen. Nederland heeft immers recent ook het Papiaments erkend onder deel III. In 1998 gebeurde dat al voor het Fries. Wij vragen met klem gelijke behandeling. Meer dan eens is die door het ministerie van Binnenlandse Zaken afgewezen, terwijl onder meer de juristen J. Jans en M. Herweijer hadden aangetoond dat erkenning onder deel III heel wel mogelijk is (zie hun rapport Nedersaksisch waar het kan). Ook was er, al vanaf 1995, regelmatig steun in de Tweede Kamer. De laatste afwijzing was in 2013, door toenmalig minister Plasterk van Binnenlandse Zaken.^[i] Toelichting: toepassing van deel III is veel beter dan alleen erkenning onder deel II. Deel III is concreter en sterk bindend, veel meer dan deel II. Bovendien wordt het huidige onderscheid ‘Nedersaksisch = deel II-taal, geen III-taal’ soms misbruikt om onze Nedersaksische taal uit te sluiten. Zo vond de KNAW onlangs dat voor het Nedersaksisch en Limburgs geen bacheloropleidingen ingericht hoeven te worden maar wel voor het Fries, zijnde een deel III-taal. Er heerst een vicieuze cirkel: men krijgt geen erkenning onder deel III omdat de voorzieningen er (nog) niet zijn, en men krijgt geen voorzieningen omdat er geen erkenning onder deel III heeft plaatsgevonden. De erkenning deel III moet daarom snel tot stand komen; indien niet door de minister dan door een meerderheid in de Tweede Kamer. Een ongelijke behandeling ten opzichte van het Fries en Papiaments kan niet blijvend zijn. (Toepassing van deel III zou sowieso moeten plaatsvinden; zo zegt het Rapport van Uitleg: ‘49. (…) In het handvest wordt er in principe wel vanuit gegaan dat staten gebruikmaken van de mogelijkheden van Deel III, omdat daarin de essentie van de door het Handvest geboden bescherming is vastgelegd.’)
   
2. In de Grondwet moet spoedig een artikel opgenomen worden van de volgende inhoud: ‘Nederland beschermt en bevordert zijn regionale talen Nedersaksisch, Limburgs, Papiaments en Fries’. Toelichting: vanaf de jaren tachtig al moeten wij onophoudelijk strijd leveren voor verbetering van de positie van het Nedersaksisch, en steeds opnieuw moeten we uitleggen dat dat nodig is en waarom. De Grondwet moet worden voorzien van het genoemde tekstvoorstel. Dat kreeg al veel medestanders tijdens het Symposium erkende talen in Wolvega (21-4-2022). Voorbeeld is geweest de Duitse deelstaat Sleeswijk-Holstein, waar Nederduits, Fries en Deens grondwettelijke bescherming genieten. (N.B. Enkele politieke partijen in Nederland willen wel opneming van het Fries in de Grondwet, maar ‘vergeten’ het Nedersaksisch. Laten we nieuwe achterstelling en ongelijkheid voorkiomen. Ons Nedersaksisch moet hoe dan ook in de Grondwet.)
   
3. Het gebruik van het Nedersaksisch in bestuurlijk verkeer moet vrij zijn. Daartoe moet de wet AWB aangepast worden, omdat die in zijn huidige formulering juist het gebruik belemmert. Dat is in strijd met Handvest en Convenant. Wij vragen daartoe bij de minister aan te dringen op verbetering. Eerder is dit voorstel gelanceerd op het Symposium erkende talen in Wolvega (21-4-2022), en het kreeg veel bijval. Het tekstvoorstel is: ‘Provinciale en gemeentelijke overheden en onder hun verantwoordelijkheid werkzame personen mogen naast het Nederlands de in hun gebieden erkende regionale talen gebruiken’. Ons verzoek aan de minister schijnt doorgestuurd te zijn naar de Nedersaksische overheden. Maar dit is nu juist iets wat alleen de minister zelf kan verwezenlijken: alleen het Rijk kan wetten instellen of aanpassen. En dat laatste moet het Rijk zo snel mogelijk doen.
   
4. Naar analogie van het Fries is er een wet op het gebruik van het Nedersaksisch nodig. Dit temeer omdat de wet voor het Fries ook voor de Nedersaksische gemeente Oost-Stellingwerf geldt. Dat gebied is vanouds grotendeels Stellingwerfstalig. Er zijn wel meer en meer Nederlands- en Friestaligen komen wonen, maar het Stellingwerfs heeft er nog steeds een vaste positie en Stellingwerfstaligen mogen niet achtergesteld worden bij Friestaligen. In tegenstelling met het Fries heeft het gebruik van het Nedersaksisch nog steeds geen bescherming door een wet. Deze ongelijkheid moet weg door middel van een wet Nedersaksisch. We stellen voor om een jurist uit te nodigen om die wet voor te bereiden – voor het hele gebied van het Nedersaksisch uiteraard. Verder moet in Stellingwerf het Stellingwerfs Nedersakisch, naast het Nederlands, ook als officiële taal gelden, net als het Fries voor het geheel van de provincie. Tot nu toe noemen de lagere overheden het Stellingwerfs niet als officiële regionale taal. Dat is onterecht en moet veranderen.
   
5. Overeenkomstig wat het handvest voorstaat met betrekking tot plaatsnaamborden en in aansluiting bij wat het convenant vraagt, nl. de zichtbaarheid van de regionale taal, vragen wij de Nedersaksische overheden het voortouw en de coördinatie te nemen bij de invoering van tweetalige plaatsnaamborden in het hele gebied. Het voortouw: het betreft weliswaar een gemeentelijke bevoegdheid, maar de provincies kunnen ertoe oproepen. Voorbeelden zijn o.m. te vinden op verschillende plaatsen in Drenthe en Overijssel. De streektaalinstituten kunnen behulpzaam zijn in dezen. Voorbeeld van de procedure: de provincie Fryslân heeft de gemeenten indertijd opgeroepen om de Friese (of Stellingwerfs-Nedersaksische, of anderszins streektalige) waternamen vast te stellen en in officieel gebruik te nemen. Dat is vervolgens gebeurd.
   
6. In alle vormen van educatie moet structureel onderwijs in en over het Nedersaksisch plaatsvinden, en over de geschiedenis van het gebied. Het taalonderwijs moet georganiseerd zijn in doorlopende leerlijnen. Dit is conform de aanbevelingen van de Raad van Europa. Daarin staat dat structureel onderwijs noodzakelijk is. Dit is tevens in lijn met het Convenant Nedersaksisch.
   
7. Het Convenant Nedersaksisch vraagt om kennisontwikkeling en -verbreiding. Met name is een bacheloropleiding Nedersaksisch nodig, vooral om op de diverse posities vakmensen aan de slag te kunnen krijgen. Zie bijgaande brief aan de minister hoe wij ons die opleiding inhoudelijk voorstellen. De formuleringen zijn opgesteld samen met de voorzitter van de Raod veur ’t Limburgs. De analogie met het Fries leert dat de bacheloropelding jaarlijks zo’n zes tot zeven ton kost. Voor de helft te bekostigen door het Rijk^[ii], en voor de helft door de regio’s.
   
8. Nodig is ook de instelling van een zogeheten practoraat voor het gehele gebied van het  Nedersaksisch (zie het kaartje onderaan), naar analogie van het Fries. Punt is dat mensen in de praktische beroepen vakkundig en doelgericht om moeten kunnen gaan met de regionale taal. Met name moet gedacht worden aan de zorg, in het bijzonder aan de verpleging.
   
9. Het Nedersaksisch behoeft versterking in de regionale en lokale media. Landelijk is erover gesproken om bij de eerstvolgende wijziging van de mediawet daarin ook Nedersaksisch en Limburgs op te nemen en die talen een beschermde status toe te kennen. Met ook een doelbepaling dat ongeveer 50% in de nieuwsvoorziening in de regionale taal gebeurt, uiteraard in de taalvorm die bij het desbetreffende gebied past (zie het kaartje). Wij vragen van de regionale overheden om zich hiervoor in te zetten.
   
10. Eveneens is nodig, voor een blijvend sterke, (des)kundige inzet op het punt van de nieuwsvoorziening over Nedersaksisch en Nedersaksische cultuur in de media, de ontwikkeling en verzorging van speciale modules aan een of meer journalistenopeldingen. (Ook dit kan ten goede komen aan alle taalregio’s, zie het kaartje onderaan.)

^[i] Zie bijgevoegd verslag van de laatste discussie in de Tweede Kamer

^[ii] Voor het Fries inmiddels toegezegd door minister Dijkgraaf

Beste lezer,

Wi’j van SONT hebben tegere mit de Raod veur ‘t Limburgs een poze leden de volgende brief an de verschillende poletieke perti’jen stuurd. Dit ter info. We hopen dat et helpt, want dat is wel neudig. Hoort zegt het voort, ok dat is slimme neudig, en help zels ok aj’ mar even kunnen. Ondersteun waor aj’ dat de kommende tied mar kunnen. 

Ok hebben wi’j van SONT een amendement an GruunLinks/PvdA stuurd, een amendement bi’j et perti’jpergramme. Steun et aj’ lid binnen van disse perti’j. Ze willen wel meer veur et Limburgs investeren, mar ’t Nedersaksisch wodt niet nuumd. Hielemaole onderan ziej’ wel wat d’r te doen is.    

Aan de besturen en kandidaten van de partijen voor de komende Tweede Kamer-verkiezingen (november 2023), 

Wij roepen hierbij uw partij nadrukkelijk op om met spoed de regionale talen Nedersaksisch en Limburgs met kracht te ondersteunen en te beschermen,  nadrukkelijker dan tot nu toe gebeurt, en om dat op te nemen in uw verkiezingsprogramma. Ons belangrijkste motief: versterking van het gebruik van Nedersaksisch en Limburgs is wenselijk om deze talen een herkenbare en eigentijdse plek te geven in de dagelijkse en bestuurlijke communicatie in de betrokken regio’s. Het gaat om talen die sinds mensenheugenis deel uitmaken van de Nederlandse cultuur. Terugloop van beide talen zou een aderlating betekenen. Versterking van beide talen is noodzakelijk om hun voortbestaan te borgen in hun regionale functie.  Deze sprong voorwaarts  is heel goed denkbaar, want er is de voorbije jaren een ingrijpende en positieve omslag geweest in de beeldvorming rondom  regionale identiteiten. Regio’s zijn essentieel in een nationale context en hebben een eigen en doorslaggevende functie in het betrekken van mensen in hun eigen omgeving en in hun dagelijks bestaan.  Deze omslag in beeldvorming zien we de laatste jaren terug in maatschappelijke discussies en de betrokkenheid van regionale groeperingen. 

We vragen u de volgende drie passages in uw partijprogramma op te nemen: 

1. Onze partij wil in alle onderwijsvormen structureel onderwijs in Nedersaksisch en Limburgs realiseren, om de competenties in die beide talen te behouden, uit te breiden en te versterken. Dat onderwijs zal georganiseerd zijn in doorlopende leerlijnen, van uiterst jong tot volwassenheid, omdat inhoudelijke samenhang zo het best kan worden gegarandeerd. Dat zal aansluiten bij de huidige praktijk van het basisonderwijs.
2. Onze partij wil een aanpassing van de AWB. In de taalgebieden van Nedersaksisch en Limburgs moeten beide talen vrij gebruikt kunnen worden in het bestuurlijk verkeer, zonder de huidige beperkingen. Ons tekstvoorstel (AWB, lid 2) is: ‘Provinciale en gemeentelijke overheden en onder hun verantwoordelijkheid werkzame personen mogen naast het Nederlands de in hun gebieden erkende regionale talen gebruiken’.
3. Onze partij wil de bescherming van Nedersaksisch en Limburgs verankeren in de Grondwet, artikel 1, en wel door de volgende toevoeging: ‘Nederland beschermt en bevordert zijn regionale talen’.

Deze voorstellen passen goed in de huidige context waarin beide talen:

• door de regering Nedersaksisch en Limburgs zijn erkend als een verrijking voor het Nederlands cultureel erfgoed ;
• een sterk bindende kracht hebben in de regionale samenleving;
• een extra positieve factor zijn in sociale, economische en culturele  contacten met personen en organisaties in aangrenzende Duitse en Belgische regio’s;
• functioneren als vitaal communicatiemiddel in culturele uitwisselingen en in bestuurlijk verkeer voor het behoud van de regionale  cultuur en identiteit.

Nadere toelichting op de drie passages

bij 1: De afname in beheersing en gebruik is om te buigen in een toename door sterke positieve prikkels. Dat kan met name in het onderwijs: door versterking van de taalcompetenties en door het onderwijs te organiseren in doorlopende leerlijnen. 

Volgens de huidige wetsformulering moet, alvorens men Nedersaksisch en Limburgs mag gebruiken, aangetoond worden dat het gebruik van de regionale taal doelmatiger is dan het gebruik van het Nederlands en dat derden niet onevenredig worden geschaad. Dit moeten aantonen werkt belemmerend. Het vrij mogen gebruiken van de eigen regionale taal moet vanzelfsprekend zijn.  

bij 3: Vanaf de vroege jaren negentig hebben wij gewerkt aan de verbetering van de positie van Nedersaksisch en Limburgs. Ondanks de erkenningen lukt het ons niet dan met heel veel moeite om telkens weer gewenste verbeteringen op de agenda te krijgen. De kracht van de Grondwet kan helpen. Het moet gewenst en normaal zijn om aan het behoud van de regionale talen te werken. Verder vinden we het een principieel recht dat onze talen door de belangrijkste wet van het land worden beschermd.

Namens de Streektaalorganisaties Nedersaksisch Taalgebied (SONT):

                                   Hans Gerritsen, voorzitter

                                   Henk Bloemhoff, secretaris

Namens de Raod veur ’t Limburgs: 

                                   Roeland van hout, voorzitter

                                   Gino Morillo Morales, secretaris

Al hiel lange verwaacht en daor hi’j hi’j dan: de Canon van et Nedersaksisch. Wat zol de Nederlaander eigenlik weten moeten? Philomène Bloemhoff schreef een veurstel, naor et veurbeeld van de canon veur de Nederlaanse literetuur. De Canon Nedersaksisch is te kriegen via

https://www.boekenbestellen.nl/ePUB/canon-van-et-nedersaksisch/65189

De Canon verscheen ok in Jaorboek Nedersaksisch 2023 (4). Dat jaorboek is op pepier te kriegen en bestaot ok as e-boek. Ie kun d’r an kommen via

https://www.boekenbestellen.nl/boek/jaorboek-nedersaksisch-4-2023/9789464817591

Kommentaor SONT bi’j kommentaor van de Nederlaanse regering op et laeste visitaosierappot van de Raod van Europa.

Et visitaosierappot is hier te vienen:

https://rm.coe.int/netherlandsecrml7-en/1680aa8930

En et kommentaor van de NL-regering hiere: 

https://rm.coe.int/netherlands-iria7-en/1680ae9ef0

Oons kommentaor, dus van de orgenisaosie SONT, wodde vraogd deur de Raod van Europa en is dus opstuurd an de Raod van Europa, dat wil zeggen an Division of National Minorities and Minority Languages, Directorate of Anti-Discrimination, DGII Democracy, Council of Europe

Dit was oons kommentaor: 

I hereby send you the response from the umbrella organization SONT ‘Regional Language Organizations Low Saxon area [in the Netherlands]’. Our organization is not governmental. We apologize for our somewhat delayed response.

General remarks

First we will make some more general comments. The Dutch government excluded Low Saxon since 1995 from part III of the Charter. The Covenant Nedersaksisch / Low Saxon was made after that the government decided again and again to implement only part II to Low Saxon. The last time was after about seventeen years of discussion. The government has consistently failed to provide reliable arguments for this, arguments that are in line with the charter. That is why this position is in conflict with the Charter, which assumes that in normal cases a regional language should fall under both Part II and Part III, having regard also to paragraph 42 of the Explanatary Report, which states that the reasons for not applying Part III must be compatible with the spirit, purposes and principles. However, that is not the case. For that reason alone, Part III should immediately be applied.

The Covenant for the Low Saxon regional language was established october 2018. If it had been used effectively, there would have been an employment of good governance. But until now this has not been the case. On the contrary, no policy initiatives emerged. A certain outside initiative was even frustrated. The umbrella organisation SONT proposed to change the law called Algemene Wet Bestuursrecht ‘Law for general administration’ to make it possible that speakers of Low Saxon (and Limburgian) are allowed to speak their regional language in the domain of administration without any restrictive regulations. According to the Covenant the central government is obliged to help in the case provinces and municipalities don’t have the authority. Changing of the law is such a case. But the central government made no effort to do so itself and is asking now the regional and local authorities what to do, for the Covenant excludes the introduction of new laws. But in fact all that has been asked for is an amendment to a law, due to a passage that frustrates a free use of Low Saxon.

This and the fact that the Covenant does not work in a sufficient way makes that SONT no longer accepts the rejection of Part III for Low Saxon. We have started a new offensive to achieve ten concrete goals. 

The most important goals are: 

• Part III should be applied to Low Saxon immediately
• Design a continuous learning path of structural education in Low Saxon
• Include the protection of Low Saxon in the constitution, like in some northern German states with respect to Low German 
• Make the free use of Low Saxon possible in the domain of regional and local governments
• Establish a law for the use of Low Saxon 
• Concretize a bachelor’s degree for Low Saxon
• Ensure that local en regional television and radio-broadcast is for at least 50% in the Low Saxon language

We recommend that all these points are set out in the context of the relevant paragraphs of part III of the Charter. Otherwise, the central government will reject proposals. They recently did so with respect to our proposal concerning a bachelor’s program. According to the minister, ‘Low Saxon is not recognized with respect to part III; Frisian does and therefore receives a bachelor’s degree.’  So Low Saxon will lack bachelor’s programs because of the exclusion of part III.

We now come to your special questions, with respect to: 

Recommendation 2a. Prepare a strategy to ensure the teaching and study of Low Saxon as a subject at all levels of education and promote its use in preschool education

Recommendation 2b. Set up a body responsible for representing the interests of Low Saxon speakers at national level

Recommendation 2a.

The advice of the Council of Europe has always been that the national government should introduce a national, broad strategy for Low Saxon, for all forms of education. The central government occasionally repeats that the law offers the possibility of education in Low Saxon. Our comments on this are as follows. Unfortunately the government does nothing to realize curricula and the legal option for structural education. The government says that provinces and municipalities can develop activities. However, provinces and municipalities do not have the option to oblige schools to do so. They only can offer material that can be used in a structural manner. But the central government is responsible for the actual use of the material, for continuity and quality assurance.

Recommendation 2b

Although we highly value the Covenant as a partnership between the Lower Saxon authorities, it cannot be considered either as a representative representation or as a body at national level. So, similar to the Limbörgse Academie  ‘Limburgian Academy’, we conclude ‘(…) that neither the collaboration in the Covenant nor the governments of the Low Saxon provinces and municipalities fulfill the criteria under the Charter to be a ‘body responsible for representing the interests of Low Saxon speakers at national level‘. 

We once again ask for a body at national level in which speakers in the regions are represented and which has a link with the ministries and the national parliament. An example is the Council of Low German / Bundesrat för Nedderdüütsch (Hamburg) at a sub-national level, which represents the speakers / organizations of Low German, and which is also connected to the Bundestag and the Federal Government of Germany.

Concluding remarks

We refer to the commentary of the Limburgian Academy regarding the legal objections to the way in which the Dutch government has applied the charter up to now. The method of application for Low Saxon is largely comparable to that of Limburgish. There is no need to repeat the same comment.

We would like to urge that the Dutch parliament will strictly monitor the loyal application of part III and the actual implementation of it by the Dutch central government. In our opinion, the Dutch representatives in the parliament of the Council of Europe should also play a strong role.

With the greatest respect,

Dr. Hans Gerritsen, chairman of SONT

Dr. Henk Bloemhoff, secretary of SONT