Beste lezer,

Wi’j van SONT hebben tegere mit de Raod veur ‘t Limburgs een poze leden de volgende brief an de verschillende poletieke perti’jen stuurd. Dit ter info. We hopen dat et helpt, want dat is wel neudig. Hoort zegt het voort, ok dat is slimme neudig, en help zels ok aj’ mar even kunnen. Ondersteun waor aj’ dat de kommende tied mar kunnen.

Ok hebben wi’j van SONT een amendement an GruunLinks/PvdA stuurd, een amendement bi’j et perti’jpergramme. Steun et aj’ lid binnen van disse perti’j. Ze willen wel meer veur et Limburgs investeren, mar ’t Nedersaksisch wodt niet nuumd. Hielemaole onderan ziej’ wel wat d’r te doen is.

Aan de besturen en kandidaten van de partijen voor de komende Tweede Kamer-verkiezingen (november 2023),

Wij roepen hierbij uw partij nadrukkelijk op om met spoed de regionale talen Nedersaksisch en Limburgs met kracht te ondersteunen en te beschermen, nadrukkelijker dan tot nu toe gebeurt, en om dat op te nemen in uw verkiezingsprogramma. Ons belangrijkste motief: versterking van het gebruik van Nedersaksisch en Limburgs is wenselijk om deze talen een herkenbare en eigentijdse plek te geven in de dagelijkse en bestuurlijke communicatie in de betrokken regio’s. Het gaat om talen die sinds mensenheugenis deel uitmaken van de Nederlandse cultuur. Terugloop van beide talen zou een aderlating betekenen. Versterking van beide talen is noodzakelijk om hun voortbestaan te borgen in hun regionale functie. Deze sprong voorwaarts is heel goed denkbaar, want er is de voorbije jaren een ingrijpende en positieve omslag geweest in de beeldvorming rondom regionale identiteiten. Regio’s zijn essentieel in een nationale context en hebben een eigen en doorslaggevende functie in het betrekken van mensen in hun eigen omgeving en in hun dagelijks bestaan. Deze omslag in beeldvorming zien we de laatste jaren terug in maatschappelijke discussies en de betrokkenheid van regionale groeperingen.

We vragen u de volgende drie passages in uw partijprogramma op te nemen:

Onze partij wil in alle onderwijsvormen structureel onderwijs in Nedersaksisch en Limburgs realiseren, om de competenties in die beide talen te behouden, uit te breiden en te versterken. Dat onderwijs zal georganiseerd zijn in doorlopende leerlijnen, van uiterst jong tot volwassenheid, omdat inhoudelijke samenhang zo het best kan worden gegarandeerd. Dat zal aansluiten bij de huidige praktijk van het basisonderwijs.
Onze partij wil een aanpassing van de AWB. In de taalgebieden van Nedersaksisch en Limburgs moeten beide talen vrij gebruikt kunnen worden in het bestuurlijk verkeer, zonder de huidige beperkingen. Ons tekstvoorstel (AWB, lid 2) is: ‘Provinciale en gemeentelijke overheden en onder hun verantwoordelijkheid werkzame personen mogen naast het Nederlands de in hun gebieden erkende regionale talen gebruiken’.
Onze partij wil de bescherming van Nedersaksisch en Limburgs verankeren in de Grondwet, artikel 1, en wel door de volgende toevoeging: ‘Nederland beschermt en bevordert zijn regionale talen’.
Deze voorstellen passen goed in de huidige context waarin beide talen:

door de regering Nedersaksisch en Limburgs zijn erkend als een verrijking voor het Nederlands cultureel erfgoed ;
een sterk bindende kracht hebben in de regionale samenleving;
een extra positieve factor zijn in sociale, economische en culturele contacten met personen en organisaties in aangrenzende Duitse en Belgische regio’s;
functioneren als vitaal communicatiemiddel in culturele uitwisselingen en in bestuurlijk verkeer voor het behoud van de regionale cultuur en identiteit.
Nadere toelichting op de drie passages

bij 1. De afname in beheersing en gebruik is om te buigen in een toename door sterke positieve prikkels. Dat kan met name in het onderwijs: door versterking van de taalcompetenties en door het onderwijs te organiseren in doorlopende leerlijnen.

Volgens de huidige wetsformulering moet, alvorens men Nedersaksisch en Limburgs mag gebruiken, aangetoond worden dat het gebruik van de regionale taal doelmatiger is dan het gebruik van het Nederlands en dat derden niet onevenredig worden geschaad. Dit moeten aantonen werkt belemmerend. Het vrij mogen gebruiken van de eigen regionale taal moet vanzelfsprekend zijn.

bij 3

Vanaf de vroege jaren negentig hebben wij gewerkt aan de verbetering van de positie van Nedersaksisch en Limburgs. Ondanks de erkenningen lukt het ons niet dan met heel veel moeite om telkens weer gewenste verbeteringen op de agenda te krijgen. De kracht van de Grondwet kan helpen. Het moet gewenst en normaal zijn om aan het behoud van de regionale talen te werken. Verder vinden we het een principieel recht dat onze talen door de belangrijkste wet van het land worden beschermd.

Namens de Streektaalorganisaties Nedersaksisch Taalgebied (SONT):

                               Hans Gerritsen, voorzitter

                               Henk Bloemhoff, secretaris

Namens de Raod veur ’t Limburgs:

                               Roeland van hout, voorzitter

                               Ton van de Wijngaard, secretaris

Oproep an de leden van PvdA en GruunLinks

Hierbij roep ik je op om mijn amendement te ondersteunen in het nieuwe verkiezingsprogramma GroenLInks/Pvda. Anders dan de vorige keer bij de PvdA het geval was staat het Nedersaksisch nu helaas niet genoemd.

Dat is heel erg jammer. Het moet wel een vergissing zijn zou je denken, temeer omdat van het Limburgs wel iets belangrijks wordt gezegd, namelijk dat men er meer in wil investeren. Maar: Limburgs en Nedersaksisch zijn beide regionale talen, en ze verdienen beide landelijke steun.

Een amendement wordt pas in stemming gebracht als meer dan 50 personen het ondersteunen. Doe het, willen we vragen. Het gaat erom dat de landelijke overheid het Nedersaksisch gaat steunen, zoals in het verkiezingsprogramma ook voor het Limburgs wordt voorgesteld.

Dit is de link waar je het amendement vindt: Groenlinks PvdA amendenmenten tool Volg daarbij zonodig ook de technische uitleg over het ondersteunen van het amendement, te vinden onder FAQ, nummer 9. Je moet een groene knop ‘amendement steunen’ aanklikken.

De Expertkemmissie van de Raod van Europa het gister 9 feberwaori 2023 et verslag publiceerd van zien visitaosie in Nederlaand op et punt van et Europees Haandvest veur regionaole taelen en taelen van minderheden. Die visitaosie was in de loop van 2022. Et verslag gaot uutvoerig in op een tal verbeterpunten angaonde et Nederlaanse beleid veur de regionaole taelen Nedersaksisch, Limborgs en Fries, en veur de minderhiedstaelen Jiddisj en Romanes. Et verslag is hier te vienen: 

https://rm.coe.int/netherlandsecrml7-en/1680aa8930

Wat et Nedersaksisch anbelangt bin veural de bladzieden 33 en 38 an te raoden om kennis van te nemen, al gelt dat eigenlik liekegoed ok veur de details veerder in de tekst.

Donderdag 30  juni was alweer de dadde dag dat de Expertkemmissie veur et Europees haandvest veur regionaole taelen of taelen van minderheden op warkvesite in Nederlaand was. Zoks doen ze om de vuuf jaor, mit extra meugelikheden tussendeur. Disse keer weren ze eerst in Limborg west, daegs teveuren in Liwwadden veur et Fries, en disse 30ste in Stellingwarf veur et Nedersaksisch. Om percies te wezen bi’j de Stellingwarver Schrieversronte in Berkoop. Die bestaon dit jaor vuuftig jaor. In een bi’jienkomst van half tiene tot nao twaelf ure wodde een algemien gesprek over de pesisie van et Nedersaksisch hullen in verbaand mit de andachtspunten en kriteria uut et Europees haandvest. Dat gesprek was mit ofgeveerdigden van de verschillende taelorgenisaosies in et Nedersaksisch taelgebied, zoas et Huus van de Taol in Beilen, de Overiesselakedemie in Zwolle en et Buro Grunninger tael en kultuur. Ien en aander was koördineerd deur de siktaosie van SONT (Streektaelorgenisaosies Nedersaksisch Taelgebied) in de persoon van siktaoris Henk Bloemhoff, zoks in saemenwarking mit Maxime Huot, siktaoris van de Expertkemmissie.

De gesprekken leupen vlot, in feite an de haand van een vraogelieste van de Raod van Europa. In wezen leup et gesprek an de haand van een vraogelieste. Iene van de andachtpunten was dat bi’j et pebliek nog te min kennis over et Nedersaksisch bestaot en dat sommigen nog altied mienen dat et om een dialekt van et Nederlaans gaot. Dan ontstaot vaeke een negatief beeld en zo hebben meensken minder aorighied an et bruken van et Nedersaksisch of et leren d’r van. De schriftelike beheersing is d’r nog veul te weinig, et tal sprekers lopt nog altied weeromme mar liekt ok hier en daor stabiel. Mar de bi’jienkomst was niet ien en al klaegen: d’r verschienen vri’j wat boeken, d’r wo’n kursussen verzorgd en veur oons Stellingwarver gebied vaalt et biezundere plak in et onderwies op. Men moet op zien minst een ure in ’t jaor op ‘e schoelen mit et Stellingwarfs doende wezen in et kader van De Veerkieker. Et aandere, hiemkunde, is niet verplicht mar bֲödt alle gelegenhied om in et kader van omgevingsonderwies ok et Stellingwarfs in te vlechten. En dat is de oflopen tientallen jaoren ok bi’j aorig wat schoelen vri’j vaeke gebeurd. Aandere regio’s  kennen gien verplichting, mar sommigen maeken wel aorig wat materiaol, mit naeme Drenthe. De Raod van Europa het eerder al ‘naor Den Haag toe’ pleit veur een anpak veur et hiele gebied, mit regio-differentiaosie, mar tot now is dat niet wodden. Wel hebben de Nedersaksische orgenisaosies een ni’j groot projekt in veurbereiding, mar dislange kregen ze bi’j de regionaole overheden nog gien geheur. 

D’r kwammen plentie aandere onderwarpen op ‘e bodden, zoas de weens dat meensken meer in de eigen taelen lezen moeten kunnen in de plaetselike en regionaole kraanten en aandere media. De LC bi’jveurbeeld citeert en schrift riegelmaotig in et Fries, mar et Stellingwarfs wodt mar montiesmaote bruukt. Veur de regionaole radio en tillevisie kwam van de Expertkemmissie uut et idee om mit een soort statuut te kommen, daor een redaktie him an holen moet veur wat betreft et wel bruken van de regionaole tael. Dat idee kwammen ze op deurdat ze et heurd hadden van de regionaole zender van Limborg: daor is dat zo.

De konfereensies van de Rieks- en lekaole overheden van april wodden ok an de odder steld. De instituten en verienings vunnen dat d’r te min konklusies trokken binnen en ok is niet dudelik wat men vervolgens doen zal. Een uutzundering zal misschien wezen et veurstel van perf. dr. Roeland van Hout en dr. Henk Bloemhoff  om over te gaon tot vri’j gebruuk van Nedersaksisch in et bestuurlik verkeer (gemienteraoden, perveensiaole staoten). Heur veurstel hoolt in: een wetswieziging van de Algemiene Wet Bestuursrecht, zodat officieel ok et Nedersaksisch bruukt wodden mag, liek as et mit et Fries al kan.

Ok is veursteld om de zorg veur de erkende taelen op te nemen in de grondwet.

Bestuurslid van de Stellingwarver Schrieversronte Ageeth Bos hiette et gezelschop en de instituutsvertegenwoordigers welkom. Zi’j dee in de gesprekken mit as vertegenwoordiger van de SSR. 

De Expertkemmissie was biezunder te spreken over de vrundelike ontvangst deur de jaorige Stellingwarver Schrieversronte, die onder eren et jubileumboek van de jaorige stichting anbeud: ‘50 jaor. Gien woord tevule!’

De vergeerdering wodde deur elk ondergaon as noflik en gemoedelik, wiels toch de punties op de i zet wodden. Et is nog niet bekend wanneer as de Raod van Europa mit zien aendrepot over de situaosie in Nederlaand komt.

Vermogen SONT per 1-1-2021

Uitgaven en Inkomsten 2021

Verlies/Winst en Vermogen per 31-12-2021

JAARREKENING IN VERGADERING BESTUUR D.D. 23 MEI 2022 GOEDGEKEURD.

SONT is een AMBI instelling sinds 1-1-2020.
Giften zijn welkom zodat het werk om het Nedersaksisch levend te houden voort gezet kan worden.
Giften kunt u overmaken op bankrek nr. NL55 INGB 0003 8540 04 t.n.v. Stichting SONT

Meert, de maond van de streektael komt weer an, dus ok de maond van oonze regionaole tael Nedersaksisch. SONT het de Nedersaksische gemienten anschreven om as ’t kan wat aorigs, wat goeds mit dat gegeven te doen.

Een mooi veurbeeld van hoe zoks kunnen zol bödt dit raodsgesprek dat kotleden holen is deur de Drentse gemiente De Wolden: 

SONT het in saemenwarking mit de Raod veur ’t Limburgs, advieskemmissie van DS van Limburg, de menister van Binderlaanse Zaeken veursteld om te kommen tot vri’j gebruuk van et Limburgs en et Nedersaksisch  in et regionaole bestuurlike verkeer. Dat zol makkelik kunnen deur de Algemiene wet bestuursrecht een klein betien an te passen. Ie kun van de inhoold kennis nemen deur disse pdf te lezen:

• 📄 PDF document

Hoe kieken ze d’r naor: staotus, meugelikheden en toekomst? Dit is de link aj’ veerder lezen willen: https://tinyurl.com/yhe2gdyj

In een nieuw onderzoek is het CBS nagegaan hoeveel mensen in Nederland dagelijks een andere taal spreken dan het Nederlands. Voor het Nedersaksisch zijn er verrassende uitkomsten, rond een kwart geeft aan het Nedersaksisch regelmatig te spreken. In Drenthe ligt dit zelfs op 31%, Groningen 26% en Overijssel 24%. Het percentage voor Gelderland ligt lager, maar dat komt omdat delen van de provincie niet tot het Nedersaksisch Taalgebied horen. Verrassend is dat de taal ook “buiten de deur” gesproken wordt. Velen doen dit ook in winkels/ horeca, in eigen stad of dorp en met buren. Dit betekent dat de taal niet alleen in de eigen thuissituatie wordt gebruikt. Verschillen met het Limburgs en Fries zijn er, maar ze zijn minder groot dan in ander onderzoek. Zo worden Limburgs en Fries vaker op het werk en bij officiele instellingen gebruikt.

De resultaten van het recente CBS onderzoek zijn bemoedigend, vooral het nieuwe gegeven dat het Nedersaksisch nog steeds goed aanwezig is in het publieke domein. Het SONT ziet het onderzoek als een extra stimulans om door te gaan op de ingeslagen weg: de positie van het Nedersaksisch versterken door de status en het imago te verbeteren en aandacht te besteden aan het Nedersaksisch in het onderwijs.

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2021/28/kwart-15-plussers-spreekt-thuis-dialect-of-andere-taal-dan-nederlands

Op woensdag 2 juni is Anne van der Meiden overleden. Hij was predikant, hoogleraar, maar bovenal een beminnelijk man die oog voor de mensen om hen heen had. De waarde van zijn werk voor het Nedersaksisch kan niet overschat worden. Hij is de vertaler van de Bijbel in het Twents. Hij heeft de woorden gezocht en gevonden waarin de mensen in Twente hun geloof beleven en ervaren. Dat wat hun ten diepste raakt, betrokken maakt en beweegt kan het beste uitgedrukt worden in de moederstaal. Herman Finkers noemt de Bijbelvertaling een Twents monument.

Anne van der Meiden inspireerde en was een voorbeeld voor velen. Ik mocht als gedeputeerde aanwezig zijn bij de feestelijke presentatie van de vertaling van de Bijbel in het Gronings door de Liudgerstichten. Anne van der Meiden sprak in de Martinikerk. Met de Bijbelvertalingen wordt recht gedaan aan de beleving van het geloof door veel mensen in ons gebied.Anne van der Meiden was een onvermoeibaar ambassadeur van het Nedersaksisch en heeft daarmee bijgedragen aan de emancipatie van de taal en de erkenning in 2018. Hij was een aantal jaren geleden nog aanwezig in Brussel op een manifestatie voor het Nedersaksisch met Duitse en Nederlandse europarlementariers georganiseerd door Annie Schreijer-Pierik. Wij zijn Anne van der Meiden veel dank verschuldigd. We gedenken hem met ere.

Hans Gerritsen, veurzitter SONT