In de vergeerdering van SONT op 18 december 2019 in Ommen wodde ofscheid neumen van bestuurslid Gerrit Leferink, rechts op de foto. Veurzitter dr. Hans Gerritsen, links, gong in op de lange staot van dienst bi’j SONT.
Leferink dee alderdeegst nog even mit in et laest van de veurige verschieningsvorm van SONT, dat was veur et jaor 2000, en daornao was hi’j algedurig bestuurslid van SONT ni’je stiel. Leferink nam de laeste jaoren ok iene van de beide gaastzetels veur SONT in bi’j de Bundesraat för Nedderdűűtsch.
Trefwoorden die bi’j dit ofscheid naor veuren kwammen: een slim konstruktief bestuurslid, ie konnen echt altied op him rekenen, fijne neuze veur de poletieke situaosie, en dat in et biezunder in de Gelderse kontekst. Butendat, Leferink hadde de neudige poletiek-bestuurlike kontakten. Veurzitter Gerritsen maekte Leferink uut naeme van SONT bliede mit een Herman Finkers-boek en een publikaosie over de Hanze. Leferink was bestuurslid veur de regio Aachterhoeke. Zien opvolger is Paul Seesing, die vergeerderde disse keer al mit.
Aktiviteit en tekst bin onderdiel van de warking van et Europees haandvest veur regionaole taelen of taelen van minderheden. De tekst is in et Engels liekewel as in et Nederlaans te lezen. Nederlaanse titel: “Rapportage door de expertcommissie voorgelegd aan het Comité van Ministers van de Raad van Europa in overeenstemming met artikel 16 van het Handvest. Zesde rapportage NEDERLAND”
Et rapport gaot behalven over et Nedersaksisch ok over de regionaole taelen Limborgs (diel II-tael krek as et Nedersaksisch) en Fries (daor diel II én diel III op van toepassing binnen), en nog meer. Et is dagtekend 5 november 2019 in Straotsborg.
Rikkemedaosies van et ‘Committee of Ministers’ van de Raod van Europa an lidstaoten – wat et Europese haandvest veur regionaole of minderhiedstaelen anbelangt, in verbaand mit Nederlaand:
Nao et ‘Committee of Experts’ het intied ok de kemmissie van menisters rikkemedaosies geven angaonde de verbeterings die de Raod van Europa neudig vint op et punt van de toepassing van et Europees haandvest in Nederlaand. Ien en aander is dateerd op 23 september 2020. De menisters willen geern dat de Nederlaanse autoriteiten rekening holen mit de waornemings en rikkemedaosies van et ‘Committee of Experts’ (zie hieronder) en dat daor et volgende veurrang bi’j krigt: ‘further develop the teaching of Limburgish and Low Saxon as regular school subjects and extend the offer of education in these languages, including at pre-school level’. De tekst van et ‘Committee of Ministers’ vien ie op
Dit bin de veurnaemste rikkemedaosies die et Committee of Experts dot veur et Nedersaksisch:
I. Rikkemedaosies die vot-en-daolik oppakt wodden moeten:
a. Beschikber maeken van de studie Nedersaksisch op universitair nivo.
II. Rikkemedaosies wieder:
b. Staon veur et onderwiezen van et Nedersaksisch in et leertrajekt dat an et onderwies op ‘e schoele veurofgaot en op alle nivo’s van onderwies daor de leerplicht veur gelt.
c. Verstarken van et gebruuk van et Nedersaksisch in et eupenbaore leven en in de media.
Europese taeledag disse keer mit Nedersaksische literetuur uut Grunningen; de heer Tonko Ufkes uut et Westerkertier in bestuur EBKT
Op 26 september 2019 was et Europese taeledag. Nedersaksische, in dit geval Grunninger dichters / schrievers prissenteerden heur wark tegere mit Friese dichters. Dat was op een biezundere gelegenhied van et Europees Buro veur Kleine Taelen (EBKT / EBLT) in verbaand mit die Europese taeledag, in de Fryske Akademy. Op de foto: auteur Tonko Ufkes vertelt. De Grunningers Alie Freije en Harry van Velsen weren him al veurgaon mit poëzie.
We laoten hierbi’j ok weten dat Tonko Ufkes disse zommer Henk Bloemhoff opvolgd is as bestuurslid veur SONT in et bestuur van et Europees Buro veur Kleine Taelen.
Op 19 oktober die now ankomt hoolt de Bundesraat för Nedderdüüts ‘Boonsraod veur Nederduuts’ zien jaorlikse Europese Sprakendag / Taeledag. Et is een biezundere dag, die disse keer in et kader van ‘Broggen slaon – Tael as brogge’ staot. Disse Nederduutse taeledag is dit jaor in Cloppenborg, dus niet arg veer over de greens. De Nedersaksische koepelorgenisaosie SONT dri’jt mit in de Bundesraat, en dat is dus de koepel veur et Nederduuts van de Noordduutse dielstaoten. Dat mitdoen is neffens de zonuumde gaaststaotus.
Ok uut oons taelgebied weg wodt d’r op de Sprakendag / Taeledag van 10 oktober prissenteerd, benaemens deur dr. Joana Duarte van et projekt Drents / Duuts in Drenthe (vestiging Emmen van de NHL Stenden University of Applied Sciences), en deur zanger Bert Hadders. Ok de Noordduutse zanger in et Nederduuts / Nedersaksisch / Nederlaans Otto Groote is veur meziekliefhebbers uut oons Nedersaksisch taelgebied bepaold gien onbekende. Veul info en dat neffens een slim aorige formule is op te doen an de zonuumde ‘themataofels’. Daor kuj’ ok gedaachtewisselings mit de inleiders hebben. Iene van de onderwarpen is de Nederduutse/Nedersaksische literetuur.
Veerder is d’r de neudige deskundige sprekeri’je. Kiek veur et volledige pergramme, plak en tied wieder op ’e webstee van de Bundesraat: https://www.niederdeutschsekretariat.de/category/aktuelles/ en lees dan wieder bi’j ‘Europäischer Sprachentag in Cloppenburg’.
Op 10 oktober 2018 is in Zwolle het convenant voor de erkenning van het Nedersaksisch ondertekend door het Ministerie van BZK, vijf provincies in Noordoost-Nederland en de twee gemeenten in de Stellingwerven. Een indrukwekkende gebeurtenis die doorwerkt in de samenleving, in de activiteiten van streektaalinstellingen en het beleid van overheden. Het Nedersaksisch wordt meer en meer op waarde geschat. Het is naast het Nederlands nu een officiële taal in Nederland. Het SONT heeft met overtuiging en met hulp van velen in de samenleving en het openbaar bestuur gestreden voor de erkenning. Wij zijn al diegenen die een bijdrage geleverd hebben zeer erkentelijk voor de steun in de afgelopen jaren.
Nu het belangrijke doel van de erkenning bereikt is verandert de rol van het SONT. Deze richt zich nu op de uitwerking en realisatie van de doelstellingen van het convenant. Daarbij liggen de activiteiten van het SONT in het verlengde van die van haar opdrachtgevers, de streektaalinstellingen. Het SONT treedt daarbij op als een adviescommissie en klankbordgroep. SONT houdt zich bezig met de domeinen van het convenant, onderwijs, cultuur, media en openbaar bestuur. Daarnaast behartigt SONT de externe contacten bijv met de Bundesraat för Nedderdüütsch en het Europees Bureau voor Kleine Talen. Het SONT voert periodiek overleg met de coördinerende overheid in het Nedersaksisch Taalgebied. Dit was de provincie Overijssel, maar inmiddels ligt de coordinatie bij de gemeente Weststellingwerf. Tenslotte legt het SONT contacten met nieuwe partners zoals de gemeente Urk en gemeente Bunschoten – Spakenburg, alsmede met de organisaties in deze gemeenten die de belangen van de taal behartigen.
Hans Gerritsen, veurzitter Henk Bloemhoff, siktaoris
De nationaole erkenning van et Nedersaksisch op 10 oktober 2018 het et neudige an publiciteit en gedaachtewisselings op gang brocht. Zoks ok in Flevolaand, in et biezunder op en rond et eerdere eilaand Urk. Algemien wodt vunnen dat et Urkers ok tot et Nedersaksisch te rekenen vaalt. De taelorgenisaosie op Urk, Stichting Urker Taol, het overleg had mit een bestuursvertegenwoordiging van SONT.
Eerder heurde Urk, mit de Noordoostpolder, bi’j Overiessel, en nog eerder b i’j Noord-Hollaand. Doe de perveensie Flevolaand ontston, kwam Urk daor bi’j. Dat betekende ok ofscheid van de taelorgenisaosie Iesselakedemie in Kaampen (now in Zwolle), daor et Urkers altied een goed onthael had hadde. Liekewel bleven d’r goeie kontakten. Now mit de erkenning van 10 oktober is de stichting Urker Taol van oordiel dat opni’j ansluting zocht wodden moet mit et Nedersaksische gebied.
SONT is uteraord de koepel van de regionaole Nedersaksische taelorgenisaosies en het Urker Taol van hatte uutneudigd om him bi’j SONT an te sluten. Et antwoord was ja, en zo bestrikt SONT behalven Grunningen, Drenthe, Stellingwarf (Frieslaand), Overiessel, Aachterhoeke en Veluwe (Gelderlaand) now ok Urk. De Urkers streven naor ondertekening van et konvenaant Nedersaksisch deur heur gemientelike en perveensiaole overheden. De neudige bestuurlike overleggings bin gaonde. In dat verbaand was ok wethoolder Freek Brouwer anscheuven bi’j et gesprek in et Cultuur-eus Tromp de Vries.
Op de foto, v.l.n.r.: Urker wethoolder Freek Brouwer, Hans Gerritsen (SONT), Gerrit Pasterkamp (Urker Taol), Henk Bloemhoff (SONT) en Klaas Johannes Romkes (Urker Taol).
De tiende oktober van 2018 zal in de geschiedenis van et Nedersaksisch, de perveensies Drenthe, Grunningen, Overiessel, de Gelderse regio’s Aachterhoeke en Veluwe en de regio Stellingwarf in Zuudoost-Frieslaand een biezunder plak kriegen. Veur menister Ollongren en toegelieke uut naeme van de Nedersaksische overheden verklaorde siktaoris-generaol drs. Maarten Schurink van Binderlaanse Zaeken et Nedersaksisch tot een volweerdige, zelsstaandige tael. Dat gebeurde op een grote bi’jienkomst mit meraokels veul geneudigden in et perveensiehuus in Zwolle. Daoronder veul warkers, bestuurders en adviseurs van de taelinstituten in de verschillende Nedersaksische regio’s.
Dippeteerde Hester Maij van Overiessel hiette veurofgaond de geneudigden welkom en in et biezunder de bestuurlike vertegenwoordigers van de verschillende perveensies en gemienten. Anslutend hadde ze een kotte toelochting geven. Disse nationaole erkenningsuutspraoke het as basis dat de streektaelorgenisaosies en grote groepen sprekers graeg willen dat heur tael ok officieel volledig veur vol anzien wodt. Liekegoed willen de verantwoordelike regio-overheden d’r dudelik in wezen dat et Nedersaksisch een officeel erkende tael is, krek as ere erkende taelen. De overheden willen butendat mit mekeer et gebruuk van et Nedersaksisch anmoedigen, om mit de orgenisaosies te zorgen dat oonze tael in de toekomst in levendig gebruuk blift.
De ondertekening gebeurde eerst op een mooie laandkaorte van et Nedersaksisch, waorop ieder op zien regio tekende. Vervolgens wodde ‘in et echt tekend’ onder de tekst van et konvenaant. Dat geft de naodere beschrieving van erkenning en hoe en waoromme, mit naodere toelochting. Zo tekenden dus, nao siktaoris-generaol Schurink, dippeteerde Cees Bijl van Drenthe, Sietske Poepjes van Frieslaand, Josan Meijers van Gelderlaand, Henk Staghouwer van Grunningen, Hester Maij van Overiessel, borgemeister André van de Nadort van West-Stellingwarf en wethoolder Fimke Hijlkema van Oost-Stellingwarf.
Et konvenaant en de erkenningsuutspraoke bin bepaold bedoeld om et imago van et Nedersaksisch vaaste te zetten op de warkelikhied van een normaal erkende tael, wiels veerder o.e. bepaold is dat de Nedersaksische overheden mit mekeer optrekken om et Nedersaksisch te beweren en et bruken veuruut te helpen, mar zoks wel zonder ni’je wet- en regelgeving. De gemienschoppelike inspannings zullen in veerder overleg uutwarkt wodden.
Veurofgaond an et pergramme van de officiële ondertekening kreeg et pebliek een ‘inspiraosiepergramme’ anbeuden, mit verschillende veurbeelden van mooi en goed gebruuk van et Nedersaksisch uut de verschillende regio’s. SONT-veurzitter Hans Gerritsen vertelde kot over de (lange) veurgeschiedenis en over et grote belang van dit ni’je konvenaant. De volledige tekst vien ie op disse websteebladziede.
De vertegenwoordigers van de Nedersaksische overheden en et Riek bi’j gelegenhied van de ondertekening van de nationaole erkenning van et Nedersaksisch as zelsstaandige en volweerdige tael. Zoks op 10 oktober 2018 in et perveensiehuus van Overiessel in Zwolle.
Eerst informeel, en now per 1-1-2018 ok formeel, dot SONT mit in de Bondsraod veur Nederduuts, officieel: Bundesraat för Nedderdüütsch (BfN) / Bundesrat für Niederdeutsch / Federal Council for Low German. Ien en aander is neffens de zonuumde gaaststaotus. De BfN komt op veur de gemienschoppelike belangen van et Nederduuts / Nedersaksisch in Duutslaand en van de taelgroep van de Plautdietschen. Twie personen uut elke dielstaot mit de regionaole tael Nederduuts / Nedersaksisch vertegenwoordigen in de BfN die tael en de orgenisaosies van de eigen dielstaot. Doel is van mekeer te leren, info uut te wisselen en om, as et kan, mit mekeer te zorgen dat de situaosies van de regionaole tael Nedersaksisch / Nederduuts in de regio beter wodden. D’r wodt twie of drie keer per jaor vergeerderd. De kommende tied zal SONT vertegenwoordigd wezen deur de siktaoris en een bestuurslid (Henk Bloemhoff resp. Gerrit Leferink).
Al langer is SONT ansleuten bi’j EBKT (Europees Buro veur Kleine Taelen), ok EBLT (= Fries: Europeesk Buro foar Lytse Talen). SONT dot dus mit in et AB van et EBKT (drie keer per jaor: ien keer in et Nedersaksisch gebied, twie keer in et Friese taelgebied). Et EBKT warkt behalven op laandelik ok op Europees nivo.
Et Minority Safepack is een burgerinitiatief van de Federal Union of European Nationalities. Et doel is om alle vuuftig miljoen meensken die as een minderhiedstael praoten te bescharmen en te steunen. As d’r genoeg haandtekens verzaemeld wodden, komt et onderwarp op ’e agenda bi’j de Europese Kemmissie. De initiatiefnemers hopen dat d’r in ’t langelaeste een Europees beleid komt veur bi’jveurbeeld onderwies, kultuur en media om taelkundige en kulturele verscheidenhied in Europa an te vieteren.
Et initiatief moet minstens ien miljoen ondertekeners hebben om geldig te wezen. In Nederland lig die drumpel op 19.500. De Kommesaores van de Keuning in Frieslaand de heer Arno Brok en een tal Friese dippeteerden tekenden veur Nederlaand as iene van de eersten; ze wodden al gauwachtig volgd deur et Drentse kollege van DS. Wi’j’ de petisie ok tekenen? Veur meer infermaosie én tekenen kuj’ terechte op www.minority-safepack.eu.
